اعتیاد؛ در کوشش و خطای مسئولان  دکتر رمضانعلی گلچوبی مدیرعامل انجمن کرانه ارمغان امید تبرستان
اعتیاد؛ در کوشش و خطای مسئولان  دکتر رمضانعلی گلچوبی مدیرعامل انجمن کرانه ارمغان امید تبرستان

ارمغان ساحل: علی رغم اجرای برنامه‌های پیشگیرانه متعدد از سوی دستگاه‌های مختلف ولی باز هم شاهد رشد این معضل در جامعه بوده، به‌طوری‌که در چند سال اخیر شاهد کاهش سن اعتیاد و همچنین افزایش اعتیاد در میان زنان جامعه بودیم.

امروزه در کنار سه بحران جهانی فقر و رشد جمعیت ، نابودی محیط زیست و تهدیدات هسته ای موضوع مواد مخدر به عنوان بحران چهارم و بزرگترین شوک هزاره سوم سبب گردیده است که همه کشورهای جهان با این معضل دست و پنجه نرم کنند .

از لحاظ اجتماعی ارتباط مستقیم بین استفاده از مواد مخدر و جرائم و آسیبهای اجتماعی شامل شرارت ، سرقت ، طلاق ، خشونت خانوادگی و ..در تحقیقات مختلف به اثبات رسیده است و از لحاظ فرهنگی متاسفانه مصرف مواد مخدر در جامعه برای افراد در معرض خطر که فاقد هرگونه حمایت های اجتماعی ، عاطفی ، مهارتهای مقابله ای ، باورها و نگرش های مذهبی و..می باشد به عنوان یک هنجار مثبت ذهنی و سبک زندگی برای کسب شهرت و گذراندن اوقات فراغت و دوری از استرس و اضطراب و ناامیدی تلقی گردیده است. تغییر الگوی مصرف از مواد سنتی به صنعتی، کاهش نرخ سنی و پیری گریزی و جوان گزینی موضوع مواد مخدر را پیچیده تر نموده است .

علی رغم اجرای برنامه‌های پیشگیرانه متعدد از سوی دستگاه‌های مختلف ولی باز هم شاهد رشد این معضل در جامعه بوده، به‌طوری‌که در چند سال اخیر شاهد کاهش سن اعتیاد و همچنین افزایش اعتیاد در میان زنان جامعه بودیم. هدف نگارنده تقویت سامانه پیشگیری از اعتیاد با تبیین بخشی از تهدیدات پیش رو آن می باشد:

فهم ساده اندیشانه از پدیده های اجتماعی و مداخلات یک بعدی و غیر همسو مسولان

ساده سازی و فهم ساده‌اندیشانه از اعتیاد و پدیده های اجتماعی در بخشی از دستگاه‌های اجرایی مرسوم است که بعضا به مواردی از قبیل توصیه‌های اخلاقی، پند و اندرز، ترساندن مردم و توزیع بروشور اکتفا می‌کنند، این در حالی است که برنامه‌های پیشگیری از اعتیاد باید مستمر، پایدار و در بالاترین سطح شواهد موجود متکی باشد به این معنا که باید بدانیم در مناطق شرق، غرب و مناطق روستایی چه عوامل تأثیرگذاری تعیین‌کننده اعتیاد هستند که ما بتوانیم آن تعیین‌کننده‌های خطرساز را کاهش داده و تعیین‌کننده محافظت‌کننده را افزایش دهیم.
عدم پایش و ارزش‌یابی علمی از برنامه های پیشگیرانه

اگر فعالیت‌های دستگاه‌های اجرایی در یکی دو دهه اخیر جمع‌بندی شود شاید بیش از جمعیت کشور آموزش دادیم اما این آموزش‌ها از کیفیت لازم برخوردار نبوده؛ به‌دلیل اینکه بسیاری از آموزش‌ها به گروه‌های در دسترس جامعه داده می‌شود نه لایه‌های پنهان و نیازمندان واقعی که به این آموزش‌ها نیاز دارند.همچنین نقش مراکز پژوهشی و دانشگاهی و انجمن های تخصصی در رصد عوامل تعیین‌کننده اعتیاد و پایش و ارزیابی برنامه‌های پیشگیرانه کم‌رنگ بوده است.
غفلت از فعالیت های جایگزین و نشاط آور در جامعه

ایحاد و گسترش فضاهای تفریحی و شاد در سطح جامعه برای جوانان، ضروری است. ولی بخش عمدهای جوانان درگیر اعتیاد هیچ دلیلی برای مصرف عنوان نمی‌کنند و یک نوع لذت‌جویی و شادی کاذب را مطرح می‌کنند که می‌توان با فعالیت‌های جایگزین و گسترش آن در جامعه، شادی را از راه‌های معقول و مثبت به جوانان هدیه کرد.
برنامه های ناکافی گسترش خدمات سلامت روان و برنامه های غربالگری سلامت در سنین مختلف

با اجرای برنامه های سلامت روان موثر و غربلگری سلامت در دوران اولیه کودکی می توان با شناسایی افرادی که زمینه‌های اولیه برای چالش‌های اجتماعی دارند از دوران کودکی خدمات پیش‌آگاهی و راهنمایی ارائه دهیم ؛ در واقع برخی از نشانه‌های رفتاری در دوران کودکی به‌عنوان زنگ خطر اجتماعی هستند که باید برنامه‌ریزی صورت گیرد تا تبدیل به خطر و بحران اجتماعی نشود.مواردی ازجمله کودک‌آزاری، همسرآزاری، رقابت‌های کاذب در سطح کنکور و دانشگاه‌ها، افزایش سن ازدواج و پیامدهای فضای مجازی، نداشتن فضای شاد و بیکاری به‌عنوان ترومای اجتماعی در سطح جامعه وجود دارد که پیامدها و نشانه‌های آن را در کوتاه‌مدت یا سال‌های بعد می تواند به‌صورت اعتیاد و کج‌خلقی‌های اجتماعی مشاهده کرد.
خانواده محوری حلقه مفقوده در برنامه های پیشگیرانه.

هر چه بتوانیم در محیط خانواده روابط نزدیک و صمیمی بین اعضای خانواده ایجاد کنیم و هماهنگی‌های تربیتی بین والدین وجود داشته‌باشد؛ می‌تواند در پیشگیری از اعتیاد موثر باشد.

مشارکت دادن به نوجوانان در تصمیم‌گیری محیط منزل و پرهیز از سخت‌گیری و آسان‌گیری بیش از حد در خانواده، آموزش مهارت‌های دوست‌یابی و کنترل استرس می‌تواند برای نوجوانان موثر باشد به دلیل اینکه بسیاری از افرادی که درگیر اعتیاد شدند در حالت عادی لب به مصرف نزدند موارد بحرانی و فشار و خشم شدید بهترین زمان است تا مهارت‌ها را به فرزند خود آموزش دهیم.

توانمندسازی تشکل های فرهنگی، مذهبی و اجتماعی برای پیشگیری از شکل نوین اعتیاد

تشکل‌های مذهبی و اجتماعی لنگرگاهی هستند که جلوی بسیاری از آسیب‌ها در جامعه را می‌گی

رند، به‌دلیل اینکه در این تشکل‌ها افراد خبره‌ای هستند که هم آموزش می‌دهند و حمایت‌های لازم را از نوجوانان به عمل می‌آورند بنابراین توانمد سازی و بروز رسانی آموزش آنها در گسترش برنامه های پیشگیری باید در الویت باشد..